Marco Termes Vriend en vijand

Twee vrienden in Rusland bewegen zich op de breuklijn van de pijnlijke geschiedenis tussen Moldavië en Rusland.

De twee hoofdpersonages in Termes’ roman leven in het huidige Rusland, in Sint Petersburg. Gezien hun verleden zouden ze vijand kunnen zijn, maar ze zijn vrienden geworden.

De een, Maxim Dobrak, belandde op jonge leeftijd met zijn zusje Anna en moeder in een Moldavisch interneringskamp. Joeri Kosar, de ander, is een internationaal vermaard thrillerauteur die een boek heeft geschreven over de interneringskampen.

De mannen raken bevriend en ontdekken gaandeweg dat hun levens vroeger al met elkaar vervlochten waren.

Elektrisch

Termes ontvouwt beider geschiedenis met flashbacks en vanuit verschillende vertelperspectieven.

Die narratieve lijn geeft het verhaal een elektrische lading, maar belangrijker is dat de auteur bewust het heden en verleden van beide mannen beurtelings naar voren haalt om essentiële levensvragen op indringende manier aan de kaak te kunnen stellen. Vragen over de rechtvaardiging van wraak en het vermogen tot vergiffenis en de bedoeling daarvan.

Vergt het niet nemen van wraak té veel opoffering van een individu, kunnen rekeningen worden vereffend op een manier die bijdraagt aan een aanvaardbare balans, of wordt met wraakzucht een nieuwe emmer gif in de duistere poel gekieperd die aan de mensheid gelieerd is?

Zware thematiek die met de wijsheid van een Primo Levi en in glasheldere, toegankelijke schrijfstijl wordt gepresenteerd. Vervat in een intens en prachtig verhaal dat is gelardeerd met filosofische overpeinzingen en dialogen.

Schaken op leven en dood

Termes maakt de kwestie niet gemakkelijk daar hij de gruwel van de ontberingen in de kampen niet schuwt – bij sommige passages bevriest het bloed in je aderen, zoals wanneer de jonge Maxim moet schaken met de kampcommandant waarbij het leven van zijn moeder de inzet is.

De daar later uit voortvloeiende wraakoefening is ogenschijnlijk aanvaardbaar en bewijst dat ook een integer mens tot moord kan worden bewogen. Jaren later wordt Maxim met zijn zusje Anna herenigd, en ziet hij in wat hij met zijn indertijd begrijpelijke handeling onbedoeld teweeg heeft gebracht.

Zo wordt het onderscheid tussen goed en kwaad een nieuwe kant opgestuurd die tot heroverweging van de thematiek aanspoort.

Vrouwen als Atlas

Opmerkelijk is de glansrol die Termes aan de vrouwen toebedeelt. In Vriend en vijand zijn zij de moedige krachtpatser, het mysterie, de godin, de betrouwbare Atlas.

Hij plaatst ze op een voetstuk en maakt hen tegelijkertijd de achilleshiel waarmee de mannen diep kunnen worden getroffen. Maar wat zijn zij kwetsbaar als mannen vechten om land en ego en de vrouw inzetten als speelbal en boksbal.

Uitgeverij De Geus

© NU.nl/Anne Jongeling

Laatst gewijzigd: 06-02-2012 15:23